Uykunun Öğrenmeye Etkisi

Uykunun Öğrenmeye Etkisi

Uykunun Öğrenmeye Etkisi

Bugün çocuklar otuz yıl öncesine oranla ortalama bir saat az uyumaktalar. Sonucunda da IQ seviyeleri düşüyor, duygusal sağlıkları zarar görüyor, dikkat eksikliği, hiperaktivite bozuklukları artıyor. Ebeveynler çocukları bebekken uyku saatleriyle neredeyse takıntılı bir şekilde ilgilenirken, çocukları okul çağına geldiğinde yeterli uykunun önemi öncelikler sırasında geriye düşüyor. İyi bir okulda okuma çabası, ders başarısı, sınav başarısı daha öncelikli oluyor.
 
MRI taramaları sayesinde araştırmacılar, uyku kaybının bir çocuğun beynine tam olarak ne kadar zarar verdiğini anlamaya başlamışlardır. Yorgun öğrencinin sinir sistemi esnekliğini kaybeder, öğrendiği yeni bir şeyi kodlamak için gereken yeni sinaptik bağları oluşturamaz, böylece de öğrenci yeni edindiği bilgileri hatırlayamaz. Aynı zamanda sınıfta dikkatsiz dinlediği için de yeni bilgileri öğrenmesi zorlaşır. Yorgun bir beyin, aynı şeyleri tekrarlayıp durur. Testlerde yanlış bir cevaba takılıp kalır ve yanlış olduğunu zaten bildiği aynı cevap etrafında dönüp durarak yaratıcı bir çözüm bulamaz.
 
Çocukların daha az uyumasının nedenleri, sosyal faaliyetlere aşırı zaman ayrılması, ağır ev ödevleri, test çalışmaları, televizyon, bilgisayar ve de yanlarından ayırmadıkları cep telefonlarıdır.  Bunlara bir de geç saatlere kadar çalışan ebeveynlerin suçluluk duygusu da eklenir. İşten eve zaten geç gelen ebeveynler ‘hadi yatağa’ diyen kötü gardiyanı oynamak istemezler. Lise öğrencilerinin çoğu uyku saatlerine karışılmasından zaten hoşlanmaz, ’tavuk’ (!) gibi erkenden yatmak istemezler.
 
Tel Aviv Üniversitesinden Dr.Avi Sadeh, çocukları gruplara ayırarak bir saatlik uyku farkının etkisini nörobiyolojik testlerle ölçmüştür. Daha az uyuyan bir altıncı sınıf öğrencisi, sınıfta ancak dördüncü sınıf öğrencisi kadar performans gösterebilmiştir. Araştırmalar  ‘Bir saat daha az uyumak, iki yıllık bilişsel olgunlaşma ve gelişme kaybına eşittir’ sonucunu çıkarmıştır. Uyku bozuklukları çocukların IQ seviyelerini önemli bir şekilde düşürmektedir.
 
Uyku esnasında beyin,  o gün içerisinde öğrendiklerini, etkin depolama bölgelerine, yani uzun süreli hafızaya taşır. Bunun için uykunun her aşamasının rolü önemlidir. Uykunun ilk bölümleri yavaş dalgalı frekanstadır,  hipokampus tarafından yeni kelimeler kolaylıkla sentezlenebilir. Telaffuz motor becerileri uykunun yine rüya görülmeyen ikinci aşamasında işlenir ve işitsel anılar bütün aşamalarda kodlanır. Bu yüzden yatmadan önceki son 45 dakika yeni kelimeleri kolay ezberleyebilmek için fırsat zamanlarıdır. Çocuklar uykularının %40’tan fazlasını yavaş dalgalı uykuda geçirirler. İyi bir gece uykusu,  yeni kelimeleri, zaman çizelgelerini, tarih bilgilerini ve sınavlarda çıkan ufak ayrıntıları uzun vadeli öğrenmeleri için çok önemlidir.
 
Beynimiz 21 yaşına kadar ilerleme kaydeder ve bu gelişiminin büyük bir kısmını uyku esnasında gerçekleştirir. Uyku sorunu yaşayan bireylerde yapılan bir araştırmada, hoş anılar zor hatırlanırken, kötü olayların kolay hatırlandığı görülmüştür. Bu da uyku sorunu yaşayan ergenlerin neden daha mutsuz, agresif, aceleci ve dağınık olduklarını bize açıklar.  Sekiz saatin altında uyumak, ergenlerde klinik düzeydeki depresyon vakası sayısını iki kat arttırmıştır. 
Çocukların aldığı eğitimin ağırlığı artarken, öğrendiklerini işlemeleri için gereken uyku süreleri azalmaktadır. Danışan öğrencilerimin uyku düzenlerini öncelikle kontrol ediyorum. Uykuya dalmakta zorluk çekenlerle nefes, ses, meridyen, telkin veya müzik terapilerinden kendisine uygun olanı seçer ve öncelikli olarak uyku sorununu birlikte çözeriz.   
İstanbul’daki özel üniversitelerden bir tanesi bazı bölümlerinde sabah ders başlama saatlerini bir saat ileriye alarak, öğrencilerinin mutluluğunu ve ders verimliliğini arttırmıştır. 
 
Çocukları iyi bir üniversiteye gitmek için çok yoğun çaba harcayan liselilere dönüşmeden önce, çocuklarının uykularını koruyan ebeveynler, daha sonra ‘uyku iyi bir üniversiteye gitmekten çok mu önemlidir?’ diye sorgulamaya başlıyorlar. Umarım uykunun beyin gelişimdeki önemini anlamak, önceliklerin tekrar gözden geçirilmesini sağlar.   
 
Banu Uzkut Onuk
Aile ve Öğrenci Bütünsel Yaşam Koçu
Nisan 2013